Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) heeft de voorlopige tekst van de Zelfstandigenwet gepresenteerd. Het is een wetsvoorstel, geen vastgesteld besluit. De wet moet vooraf duidelijk maken wanneer een zzp’er ingehuurd kan worden zonder risico op naheffingen of boetes wegens schijnzelfstandigheid. Details kunnen nog wijzigen.
Voorstel, geen geldende norm
Volgens het kabinet moet het voorstel een doorbraak zijn in een discussie over werken met zelfstandigen die al ruim twintig jaar speelt. De beoogde wet moet onnodige terughoudendheid bij opdrachtgevers tegengaan en zelfstandigen verantwoordelijkheid laten nemen voor het afdekken van risico’s die bij ondernemerschap horen.
De tekst is nog een concept. Partijen kunnen via een internetconsultatie reageren. Daarna volgen beoordeling door de Raad van State, uitvoeringstoetsen — onder meer of de wet uitvoerbaar is voor de Belastingdienst en de Arbeidsinspectie — en behandeling in de Tweede en daarna de Eerste Kamer. In dat traject kunnen details nog worden aangepast.
Het artikel plaatst de Zelfstandigenwet naast de Wet rechtsvermoeden laag tarief. Over de inhoud van die wet zegt de bron niets.
Twee toetsen, zeven criteria
Het voorstel werkt met twee toetsen. Alleen als aan alle criteria is voldaan én er in de praktijk ook zo wordt gewerkt, ontstaat de beoogde veilige haven: vooraf duidelijkheid dat met en als zelfstandige kan worden gewerkt.
De zelfstandigentoets heeft drie criteria, los van één concrete opdracht. Samen moeten die laten zien dat iemand zich in het economisch verkeer als zelfstandige gedraagt en voldoende onafhankelijk ondernemer is, dus niet afhankelijk van één opdrachtgever. Het kabinet wil daarmee ook stimuleren dat een zelfstandige actief acquisitie doet. Jaarlijks moet een bepaald bedrag worden besteed aan voorzieningen tegen risico’s van het werken als zelfstandig ondernemer. De hoogte is nog niet vastgesteld. Het kabinet denkt aan een vast bedrag, onafhankelijk van omzet of tarief. Welke voorzieningen precies meetellen, werkt de beschikbare brontekst niet uit.
De werkrelatietoets heeft vier criteria over de concrete opdracht. Ze moeten borgen dat de zzp’er de opdracht in voldoende zelfstandigheid kan en mag doen, buiten gezag.
Partijen spreken vooraf expliciet af dat zij geen werkgever-werknemerrelatie hebben en willen. Alleen een papieren vastlegging volstaat niet; de praktijk blijft doorslaggevend.
De opdrachtgever geeft geen aanwijzingen over hoe het werk wordt gedaan. Instructies over het wat — het op te leveren resultaat en de verwachtingen — mogen wel, mits vooraf afgesproken en in de praktijk ook zo uitgevoerd. Protocollen en bedrijfsregels mogen als die ook voor derden gelden, zoals veiligheidsvoorschriften, en niet alleen voor werkenden binnen de organisatie maar bijvoorbeeld voor een sector of beroepsgroep. De zelfstandige moet dan ook meer vrijheid hebben dan vergelijkbare werknemers bij de organisatie van het werk, als die er zijn. Het verschil tussen een aanwijzing en een instructie, en tussen hoe en wat, noemt de bron in de praktijk vaak lastig.
De zelfstandige is in beginsel vrij om tijd en locatie te bepalen. Daarover mogen wel afspraken worden gemaakt. Locatiegebonden of tijdsgebonden werk kan, als het afgesproken resultaat niet buiten die locatie of die tijden bereikt kan worden. De zelfstandige moet dan wel meer vrijheid hebben om de tijd in te delen dan werknemers van de opdrachtgever. Op dit punt wijkt het concept af van eerdere voorstellen zoals de VBAR, waarin locatiegebonden of ingebed werk niet meer mogelijk leek.
De zelfstandige draagt de lusten en lasten van het ondernemerschap. Het concept zet de deur dicht voor pure tijdelijke vervangingsopdrachten waarbij het werkpakket gelijk is aan dat van de werknemer die tijdelijk wordt vervangen. Dan moet voor de in te huren zelfstandige een concrete, resultaatgerichte opdracht worden geformuleerd. De bron merkt op dat in de huidige inhuurpraktijk nog beperkt met een op te leveren resultaat wordt gewerkt, terwijl dat ook onder de huidige regels verstandig is, en dat dit bij interimprofessionals in een team niet eenvoudig is. Blijft dit onderdeel zoals het nu is, dan zal de praktijk ermee aan de slag moeten.
Wat dit voor een uitzendbureau wel en niet is
Dit voorstel gaat over de inhuur van zzp’ers, niet over het uitlenen van werknemers. Detachering of recruitment is niet automatisch uitzenden. Een backoffice of tussenconstructie heft een feitelijke uitleenrol of doorlening niet op; dit artikel creëert daar ook geen vrijstelling voor.
Eén punt is wel direct relevant als een bureau zzp-werk via tussenkomst contracteert: bij tussenkomst wordt een bureau in het concept gezien als de opdrachtgever. De werkrelatietoets moeten opdrachtgever en opdrachtnemer per opdracht samen afspreken, vastleggen en uitvoeren. De Belastingdienst en de Arbeidsinspectie houden de taak om te controleren of in de praktijk wordt gewerkt zoals is afgesproken.
Een opdrachtgever kan de uitkomst van de zelfstandigentoets bij de zzp’er navragen en die mogelijk zelf controleren. De zzp’er kan ook zelf een verklaring met bewijs opstellen. Er komt de mogelijkheid van een derdenverklaring, bijvoorbeeld van een accountant of boekhouder. Anders dan bij de VAR geeft de overheid zelf geen dergelijke verklaring af. Dat bureaus hier een rol kunnen spelen, noemt de bron als denkbaar, niet als vaststaande taak.
Het inzicht, en wat u nu doet
Het inzicht is begrensd. Er ligt een concept voor een veilige haven via twee toetsen, niet een norm die nu al geldt. Voor een bureau dat via tussenkomst de opdrachtgever is, ligt de werkrelatietoets in dat concept bij het bureau en de zzp’er samen. Een afspraak op papier zonder overeenkomstige praktijk levert die haven niet op. Een opdracht die alleen het werkpakket van een te vervangen werknemer overneemt, past niet in het resultaatcriterium zoals het nu is geformuleerd.
Er is geen onmiddellijke actie. Afwachten en het wetstraject volgen is een passende conclusie. De hoogte van de verplichte voorzieningen is open, en de tekst kan nog wijzigen.
De punten hieronder zijn een voorbereidende suggestie, geen nieuwe wettelijke plicht.
- Controleer in de overeenkomst of opdrachtbevestiging wie als opdrachtgever staat. Bespreek met de zzp’er of in de uitvoering geen aanwijzingen over het hoe worden gegeven. Wijkt de praktijk af van de tekst, dan is dat volgens het concept doorslaggevend; een papieren zin dat er geen dienstverband is, volstaat dan niet.
- Controleer of de opdracht een concreet resultaat beschrijft of een werkpakket dat gelijk is aan dat van een te vervangen werknemer. In het laatste geval past de opdracht niet in de veilige haven zoals het concept die nu formuleert. Bespreek met de opdrachtnemer of een resultaatgerichte formulering het werk dekt — als voorbereiding op het voorstel, niet omdat die formulering nu al verplicht is.
Bron: Redactie FlexNieuws, oktober 2026, naar de gepubliceerde voorlopige tekst van de Zelfstandigenwet.